Certificate of Proficiency in English (CPE) jest trzecim pod względem trudności – po FCE i CAE – egzaminem potwierdzającym znajomość języka angielskiego, oferowanym przez Cambridge ESOL.

Certyfikat CPE jest potwierdzeniem bardzo zaawansowanej znajomości języka angielskiego. Osoba, która się nim legitymuje, potrafi swobodnie i poprawnie posługiwać się tym językiem w praktycznie każdej niespecjalistycznej dziedzinie życia, na tle różnych kontekstów kulturowych, zbliżając się do poziomu językowego, jaki reprezentują osoby wykształcone, które posługują się angielskim jako językiem ojczystym. Posiadacze CPE udoskonalają swoje kompetencje językowe już poprzez wzbogacanie słownictwa i pracę nad stylem, a nie naukę gramatyki, jako że tę mają opanowaną. Dzięki swojej zaawansowanej znajomości języka, mają oni swobodny dostęp do mediów i takich obszarów kultury jak teatr, film i literatura. Certyfikat CPE może być również postrzegany jako dowód, że jego posiadacz poradzi sobie z pracą naukową na wysokim poziomie akademickim.

Przywileje wynikające z posiadania certyfikatu CPE:

• Posiadanie certyfikatu CPE zwalnia z egzaminu z języka angielskiego przy rekrutacji na wiele krajowych i zagranicznych uczelni wyższych;
• CPE jest honorowany przez Ministerstwo Edukacji Narodowej jako udokumentowanie kwalifikacji językowych osób, które chcą zostać nauczycielami języka angielskiego. Dodatkowo wymagane jest ukończenie kursu metodycznego;
• CPE jest egzaminem posiadającym moc dawnego egzaminu państwowego z języka angielskiego, na mocy postanowienia Ministerstwa Edukacji Narodowej;
• Certyfikat CPE uznawany jest przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych jako potwierdzenie kwalifikacji językowych wymaganych od pracowników ministerstwa;
• CPE uznawany jest przez Urząd Służby Cywilnej jako dokument potwierdzający kwalifikacje językowe pracowników polskiej służby cywilnej;
• Certyfikat CPE jest dokumentem uznawanym przez Ministerstwo Edukacji Narodowej przy ocenianiu kwalifikacji językowych przewodników turystycznych i pilotów wycieczek;
• CPE jest dokumentem uznawanym przez wielu pracodawców w kraju i za granicą.

Warty uwagi jest również fakt, że certyfikat CPE nie ma ograniczonego terminu ważności, dzięki czemu stanowi bezterminowy dowód kwalifikacji językowych. Trudno jest określić nakład pracy gwarantujący skuteczne przygotowanie się do egzaminu CPE, ponieważ bada on wiedzę i umiejętności nabywane przez lata nauki języka angielskiego.

Części składowe egzaminu CPE:

Egzamin CPE składa się z 5 części (papers):

• Reading (pol. czytanie)

  Pierwsza część egzaminu CPE, Reading, trwa 90 minut i obejmuje cztery zadania.
  
  Pierwsze z nich to test badający zasób słownictwa (multiple choice lexical cloze). Zdający otrzymuje trzy niezwiązane ze sobą teksty, w których należy uzupełnić brakujące słowa i zwroty jedną z czterech podanych możliwości.
  
  W drugim zadaniu badana jest umiejętność rozumienia tekstu. Zawiera ono cztery powiązane tematycznie teksty. Do każdego z nich są po dwa pytania w formie testu wyboru jednej odpowiedzi spośród czterech możliwych (multiple choice).
  
  Trzecie zadanie polega na uzupełnianiu luk w tekście brakującymi fragmentami (gapped text).
  
  Ostatnie zadanie podobne jest do drugiego (również multiple choice), z tym, że mamy tu do czynienia z pytaniami do jednego długiego tekstu zamiast kilku krótkich.
  
  Objętość wszystkich tekstów w części Reading to łącznie ok. 3000 słów. Mogą one stanowić fragmenty książek (literatura faktu i beletrystyka), artykuły prasowe, materiały informacyjno-promocyjne, itp.
  
  

• Writing (pol. pisanie)

  Kolejna część egzaminu CPE, Writing, trwa 120 minut i podzielona jest na dwa zadania.
  
  Pierwsze z nich ma charakter obowiązkowy i zawiera jedno polecenie, wymagające od kandydata napisania artykułu, wypracowania, listu lub propozycji, w oparciu o dostarczone materiały. Materiały te mogą stanowić wycinki prasowe, fragmenty książek, listy lub ogłoszenia, bądź też fragmenty rozmowy. Mogą być one dodatkowo wzbogacone materiałami wizualnymi.
  
  Natomiast w drugim zadaniu, kandydat wybiera jedno z czterech poleceń. Ostatnie dotyczy publikowanego z wyprzedzeniem zestawu trzech lektur. Zawiera ono trzy tematy, po jednym do każdej lektury, spośród których wybiera się jeden (listę lektur proponowanych na rok 2007 i 2008 podano poniżej). Wszystkie polecenia zwięźle przedstawiają kontekst do napisania pracy. Może ona mieć formę artykułu, wypracowania, listu, raportu lub recenzji.
  
  Zdający pisze zatem w tej części dwie prace. Objętość każdej z nich powinna mieścić się w granicach 300-350 słów.
  
  Zestaw lektur nieobowiązkowych do egzaminu CPE w roku 2007:
  • Anita Desai 'Clear Light of Day'
  • Michelle Magorian 'Goodnight Mister Tom'
  • Tobias Hill 'The Cryptographer'
  
  
  Zestaw lektur nieobowiązkowych do egzaminu CPE w roku 2008:
  • Michelle Magorian 'Goodnight Mister Tom'
  • Tobias Hill 'The Cryptographer'
  • Tracy Chevalier 'Girl with a Pearl Earring'
  
  
  

• Use of English (pol. zastosowanie struktur językowych)

  Trzecia część egzaminu CPE, Use of English, trwa 90 minut. Podzielona jest na 5 zadań.
  
  Pierwsze polega na uzupełnieniu luk w tekście odpowiedziami własnymi (open cloze).
  
  W drugim należy uzupełniać luki w tekście słowami utworzonymi na podstawie podanych wyrazów (word formation).
  
  Zadanie trzecie wymaga uzupełnienia luk w tekście brakującymi zwrotami (gapped sentences). Każde z pytań w tym zadaniu zawiera trzy zdania i w każdym z nich jest luka, którą trzeba uzupełnić jednym słowem (wspólnym dla wszystkich zdań).
  
  Zadanie czwarte polega na przekształceniu podanego zdania, nie zmieniając jego sensu, z wykorzystaniem podanego słowa kluczowego (key word transformations).
  
  Ostatnie, piąte zadanie bada zrozumienie tekstu i umiejętność jego podsumowania (comprehension questions and summary writing task). Kandydat otrzymuje dwa teksty i po dwa otwarte pytania do każdego z nich. Ostatnie polecenie w tym zadaniu to napisanie streszczenia po wybraniu istotnych informacji z obu tekstów.
  
  

• Listening (pol. rozumienie ze słuchu)

  Czwarta część egzaminu CPE, Listening, trwa około 40 minut. Bada ona zrozumienie ogólnego sensu słyszanego tekstu, jak również zdolność wychwycenia w nim szczegółowych informacji i dedukowania znaczenia. Listening składa się z czterech zadań. W każdym z nich należy udzielić odpowiedzi na serię pytań po uprzednim wysłuchaniu tekstu (monologu lub rozmowy będącej fragmentem: wywiadu, dyskusji, sztuki radiowej, wykładu, komentarza, dokumentacji lub instrukcji).
  
  W pierwszym zadaniu odtwarzane są cztery 1-minutowe teksty, a kandydat odpowiada na 2 pytania do każdego z nich. Polecenia mają tu formę testu wyboru jednej poprawnej odpowiedzi spośród trzech możliwych (multiple choice).
  
  W pozostałych zadaniach odtwarzane jest po jednym nagraniu, przy czym w drugim i trzecim trwa ono 3-4 minuty, a czwartym – 2-3 minuty.
  
  Zadanie drugie polega na uzupełnianiu zdań (sentence completion), natomiast trzecie – na wyborze jednej poprawnej odpowiedzi spośród czterech możliwych (multiple choice).
  
  W czwartym zadaniu kandydat musi dopasować podane wypowiedzi do któregoś z dwóch rozmówców lub też do obu równolegle (multiple matching).
  
  Lektorzy występujący w nagraniach posługują się różnymi odmianami akcentów angielskich. W odróżnieniu od egzaminu CAE, wszystkie teksty odtwarzane są dwukrotnie.
  
  

• Speaking (pol. mówienie)

  Ostatnia, ustna część egzaminu CPE trwa około 19 minut. Kandydaci zdają zazwyczaj w parach i są oceniani przez dwóch egzaminatorów. Część ta składa się z trzech etapów.
  
  W pierwszym, 3-minutowym, kandydaci rozmawiają z egzaminatorem, opowiadając o sobie i wyrażając swoje opinie na zadawane pytania. Badana jest tu ogólna umiejętność prowadzenia rozmowy.
  
  W etapie drugim (4 minuty), kandydaci otrzymują zestaw materiałów, które mają im pomóc we wspólnym rozwiązaniu jakiegoś problemu lub podjęciu decyzji. W etapie tym badana jest umiejętność oceniania, porównywania, wymiany informacji, podejmowania decyzji, itp.
  
  Ostatnie zadanie trwa 12 minut. Każdy z kandydatów otrzymuje kartkę z pytaniem, na które udziela 2-minutowej odpowiedzi. Następnie egzaminator prowadzi ok. 8-minutową dyskusję nawiązującą tematycznie do wcześniejszych wypowiedzi. Ta część egzaminu bada umiejętność przygotowania dłuższej wypowiedzi na zadany temat oraz wyrażania i uzasadniania opinii.

W każdej z pięciu części egzaminu CPE można otrzymać maksymalnie 40 punktów. Zatem łączna liczba punktów, jakie można uzyskać w całym egzaminie, wynosi 200.

Ocenianie egzaminu CPE

Egzamin CPE może być oceniony na jedną z trzech ocen pozytywnych (A, B, C) albo dwóch negatywnych (D i E). Aby zdać egzamin, kandydat musi uzyskać łącznie przynajmniej 60% maksymalnej liczby punktów, czyli 120 punktów. Średnie kryteria punktacji przedstawiono w Tabeli 1. Nie jest wymagane osiągnięcie minimalnej liczby punktów w poszczególnych częściach egzaminu (papers).

Tabela 1. Średnie kryteria punktacji na egzaminie CPE

	Ocena	Wymagana liczba punktów
Oceny pozytywne	A B C	80% i więcej od 75% do 79% 60% do 74%
Oceny negatywne	D E	55% do 59% 54% i mniej
kryteria w poszczególnych sesjach mogą nieznacznie odbiegać od podanych w zależności od poziomu trudności egzaminu

Część ustną egzaminu CPE oceniają w Polsce wykwalifikowani egzaminatorzy, akredytowani przez Cambridge ESOL, natomiast pozostałe części oceniane są w Cambridge. Czas oczekiwania na wyniki wynosi około 2,5 miesiąca od zakończenia sesji egzaminacyjnej. Wyniki obejmują również arkusz z rezultatami uzyskanymi w poszczególnych częściach egzaminu. Następnie, po ok. 6 tygodniach, osoby, która zdały egzamin, otrzymują certyfikat z odpowiednią oceną. Wszelkie pytania dotyczące wyników należy kierować do lokalnego ośrodka egzaminacyjnego w ciągu miesiąca od momentu ich ogłoszenia.

Terminy i miejsca odbywania się egzaminu CPE

W Polsce w ciągu roku odbywają się dwie sesje egzaminu CPE – letnia (czerwiec) i zimowa (grudzień). Zapisy na sesję letnią odbywają się w marcu, a na sesję grudniową – na przełomie września i października. Egzaminy są przeprowadzane przez centra British Council w następujących miastach: Białystok, Bielsko-Biała, Bydgoszcz, Częstochowa, Gdańsk, Gliwice, Gorzów Wielkopolski, Katowice, Kielce, Koszalin, Kraków, Lublin, Łódź, Olsztyn, Opole, Płock, Poznań, Radom, Rzeszów, Szczecin, Warszawa, Wrocław, Zielona Góra.

Części Reading, Writing i Use of English odbywają się jednego dnia, natomiast Listening i Speaking przeprowadzane są w określonych przedziałach czasowych – o konkretnej dacie zdający powiadamiany jest listownie. Terminarz egzaminów jest podawany z wyprzedzeniem przez British Council.

Koszt egzaminu CPE

Koszt egzaminu wynosi obecnie 590 zł.

FCE Opis egzaminu
FCE Jak zdać egzamin
CAE - Certificate in Advanced English